Trồng lúa tại Liberia

Liberia, một trong những quốc gia Châu Phi đang có sự hỗ trợ của các chuyên gia nông nghiệp Việt Nam. PGS TS Dương Văn Chín – Phó Viện trưởng Viện lúa ĐBSCL ghi nhận, phân tích những khả năng phát triển cây lúa ở đất nước này.

Gạo là nguồn lương thực chủ yếu của người dân Liberia, một trong 37 nước trên thế giới đang gặp khủng hoảng và mất an ninh lương thực.

Lượng gạo nhập khẩu và từ nguồn viên trợ quốc tế chiếm 44% nhu cầu. Hàng năm đất nước này cần khỏang 500.000 tấn gạo để thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng nội địa. Lúa rẫy được trồng phổ biến.

Đất Liberia được chia làm bốn vùng chính. Vùng ven biển có cao trình dưới 100m so với mực nước biển, vùng đồi biến thiên từ 100-300m, vùng cao nguyên từ 300-600m và vùng núi trên 600m. Tổng diện tích đất trồng trọt khoảng 600.000 ha trong đó đất trồng cây hàng niên khỏang 380.000 ha và cây đa niên 220.000 ha. Cây trồng chủ yếu là khoai mì, lúa, mía, cây ăn trái, cà phê, ca cao, cao su.

Năm 2000, nông nghiệp và lâm nghiệp đóng góp 90% nguồn ngọai tệ có được do xuất khẩu, chủ yếu là từ cao su, gỗ nguyên liệu, ca cao và cà phê. Năng suất lao động và sức sản xuất của đất rất thấp với đặc điểm chủ yếu là du canh và nuôi đại gia súc chăn thả rong .

Rừng được khai hoang, đốt cây và sạ khô lúa rẫy chờ mưa. Lúa thường được sạ lan và trồng xen với khoai mì, đậu phộng. Phân bón cũng như các loại vật tư nông nghiệp khác hầu như không được đầu tư sử dụng. Sau khi trồng lúa một vài năm thì nông dân đốt mãnh đất rừng khác để du canh. Đất được bỏ hóa cho cây rừng hồi phục và gia tăng độ phì trong khỏang thời gian từ 5 đến 15 năm.

5 năm gần đây, tỷ lệ lúa nước trời chiếm 60%, lúa cạn 30% và lúa có tưới 10%. Diên tích thu họach qua các năm 1985, 1990, 1995 và 2000 là 230.700 ha, 175.000 ha , 50.000 ha và 155.000 ha. Năng suất tương ứng là 1,3; 1,0; 1,1 và 1,3 tấn/ha. Lúa được trồng một vụ trong năm. Thời vụ gieo trồng từ tháng 4-7 và thu họach từ tháng 9 đến tháng 12. Thời gian sinh trưởng trung bình của các giống lúa đã phóng thích khỏang 130-140 ngày. Những cản trở chủ yếu trên lúa cạn là: du canh, khô hạn, xói mòn, đất nghèo dinh dưỡng, cỏ dại, bệnh đạo ôn. Ở vùng đầm lầy thì thóat thủy kém, ngộ độc sắt. Cả ngành trồng lúa thì nguồn cung không đầy đủ, kịp thời về: hạt giống, phân bón, nguồn vốn. Thiếu máy móc công cụ, kết cấu hạ tầng yếu kém và chưa có hệ thống thị trường lúa gạo .

Tiềm năng phát tiển lúa gạo tại Liberia khá lớn, cả trên đất cao và đất thấp ngập nước. Với thành tích của mình, Việt Nam có thể giúp Liberia phát triển trồng lúa. Những họat động có thể chuyển giao trên vùng lúa cạn bao gồm: tập huấn cho người dân thay đổi tập quán du canh để chuyển sang định canh, bồi bổ và sử dụng đất rừng đã khai thác để trồng cây lương thực thực phẩm ngắn ngày trong đó có lúa, chọn thuần các giống lúa bản địa, các giống lúa Nerica nhập về từ Hiệp hội lúa gạo Tây Phi (WARDA) và du nhập thêm các giống lúa cạn từ IRRI, Việt Nam và các nước khác. Chọc lỗ gieo hạt theo hàng để dễ làm cỏ, sử dụng phân chuồng và lá cây rừng ủ hoai và trộn một ít phân hóa học để đậy hốc lúa sau khi gieo, từng bước sử dụng thuốc diệt cỏ biệt tính trên lúa cạn, tồn trữ hạt giống và hạt lúa hàng hóa bằng kỹ thuật yếm khí. Ngòai ra, ở những vùng đồng cỏ savannah rộng lớn, bằng phẳng, trồng lúa cạn dựa vào nước trời bằng cơ giới hóa với những máy móc hạng nặng là khả thi.

Lượng mưa dồi dào, nguồn nước ngọt phong phú, sữa chữa lại các đập nước và hệ thống kênh mương dẫn thoát thủy bị hư hỏng trong chiến tranh là hết sức quan trọng để khôi phục vùng đất trồng lúa nước có tưới với hai vụ trong năm. Việt Nam có thể chuyển giao cho bạn những kỹ thuật phù hợp. Thiết kế, xây dựng và vận hành hệ thống thoát thủy khoa học cho vùng đầm lầy. Du nhập và thử nghiệm các giống lúa chất lượng cao từ châu Á. Tập huấn và tổ chức nhân giống lúa cấp xác nhận. Mùa nắng cày đất phơi ải và mùa mưa cho ngập nước để hạn chế phèn và gia tăng độ phì của đất .Xới xáo đất bằng cuốc quay tròn, trục đất đánh bùn bằng máy chạy bằng bánh lồng và bông trục, san phẳng mặt ruộng, sạ lúa theo hàng hoặc cấy bằng máy, bón phân hóa học đầy đủ và cân đối cho lúa, sử dụng thuốc diệt cỏ biệt tính, bảo vệ thực vật theo nguyên lý IPM, sử dụng máy suốt hoặc máy gặt đập liên hợp trong thu họach, sử dụng máy sấy lúa, tồn trữ lúa trong túi yếm khí, xay xát và đánh bóng gạo .

Người dân Liberia rất tình cảm đối với chuyên gia trồng lúa đến từ Việt Nam. Họ hiểu rằng người Việt đến đây giúp họ trồng lúa chứ không phải tìm đất sản xuất lúa cho chính mình. Tôi đang cùng làm việc với những công nhân nông nghiệp ở một Trại thực nghiệm trồng lúa tại vùng Madina cách thủ đô Monrovia 150km. Hàng ngày họ chỉ ăn một bữa cơm. Mỗi buổi sáng họ ăn một trái bắp hoặc một đoạn củ khoai mì nướng. Buổi trưa họ chỉ uống nước lã và chiều về mới ăn cơm. Lúc nghỉ giải lao, họ hỏi tôi ở Việt Nam có nhiều lương thực để ăn lắm phải không ? Tôi trả lời với họ rằng điều đó đúng nhưng người nông dân trồng lúa Việt Nam rất vất vả, dầm mưa dãi nắng để làm ra đươc hạt lúa hạt gạo nhưng nhiều khi không bán được sản phẩm do mình làm ra. Họ trố mắt nhìn tôi với vẻ ngạc nhiên hiện lên trên nét mặt.
 

PGS TS Dương Văn Chín
(Liberia, 3 tháng 5 năm 2010)

BOX: Liberia nằm ở Tây Phi trong vùng khí hậu mưa rừng nhiệt đới Bắc bán cầu với vĩ độ biến thiên từ 4 đến 9o và kinh độ Đông từ 7 đến 12o. Tổng diện tích lãnh thổ là 111.370 km2 trong đó diện tích đất là 9.675.000 ha nhưng phần lớn là rừng nhiệt đới và một phần là đồng cỏ savannah. Hướng Nam và Tây Nam giáp Đại Tây Dương với bờ biển dài 540 km. Từ hướng Bắc sang Đông là biên giới chung với các nước Sierra Leone, Guinea, Côte d’ Ivoire. Dân số khỏang 3,5 triệu người trong đó 52% sống ở nông thôn. Mật độ dân cư 31 người/km2. Nhiệt độ hàng năm biến thiên từ 21 đến 37oC. Lượng mưa trung bình rất cao với 2.391 mm/năm và biến thiên từ 2.000 đến 5.000 mm. Mưa do hơi nước đến từ hướng Tây Nam. Vũ lượng phần lớn tập trung trong 6 tháng mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10 và hầu như không có mưa trong sáu tháng mùa nắng. Tổng nguồn nước ngọt mỗi năm đạt 232km3. Lượng nước ngọt bình quân đầu người tại Liberia cao nhất châu Phi với 71.000m3/người/năm. Vùng ven biển trong mùa mưa, ẩm độ không khí lên đến 78%, ngược lại trong mùa nắng, đặc biệt là từ tháng 12 đến tháng 3 nhiệt độ không khí rất cao do gió nóng Harmattan thổi từ sa mạc Sahara về với ẩm độ không khí xuống thấp chỉ còn khỏang 30%.