Nông nghiệp công nghệ cao: Một cuộc hành trình mới

Sự bù đắp?

4.265 ha đất gieo trồng vào loại tốt nhất ven sông Hậu đã bị trưng dụng vào mục tiêu xây dựng khu công nghiệp và đô thị trong 6 năm vừa qua. Mất đất gieo trồng, việc ứng dụng công nghệ cao được xem là chọn lựa duy nhất để bù đắp và làm việc gì đó cho xứng tầm với vị thế trung tâm của vùng ĐBSCL.
Ông Phạm Văn Quỳnh, giám đốc sở NN-PTNT TP Cần Thơ, người được giao nhiệm vụ xây dựng 3 trung tâm nông nghiệp công nghệ cao (TTNNCNC) tại huyện Thới Lai, Cờ Đỏ và 3 trạm nông nghiệp công nghệ cao tại huyện Vĩnh Thạnh, Phong Điền, quận Thốt Nốt, cho biết: Việc ứng dụng công nghệ cao tại Cần Thơ sẽ bắt đầu từ nâng cao tỷ lệ cơ giới hoá, một phần điều khiển tự động,duy trì các biện pháp nông nghiệp hữu cơ, an toàn môi trường, an toàn cho người tiêu dùng thay vì tập trung phát triển cơ giới, điều khiển tự động….như các nước phương tây. Từ nay đến năm 2013, sản xuất giống lúa và thủy sản (cá tra, tôm càng xanh) là khâu đột phá với 12/14 dự án cải tạo và phát triển hệ thống nhân giống các loại cây con, phát triển vườn cây ăn trái kết hợp du lịch sinh thái, đào tạo nhân lực, xây dựng, quảng bá thương hiệu nông sản…Ông Quỳnh, nhấn mạnh” tổ chức quản lý để thoả mãn yêu cầu thị trường và môi trường là đặc thù trong công nghệ cao nên phải đào tạo từ cán bộ tới nông dân biết thế nào là công nghệ cao”.
Năm 2003, Bộ Nông nghiệp - Phát triển nông thôn (NN&PTNT) dự kiến triển khai 19 mô hình ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao (NNCNC) tạo đột phá với tiêu chí: công nghệ tiên tiến tăng năng suất ít nhất 30%, chất lượng vượt trội so với công nghệ đang sử dụng, sản phẩm có hiệu quả kinh tế cao hơn ít nhất 30% so với công nghệ đang sử dụng Tiêu chí này không có gì khác biệt so Trung Quốc: Giảm chi phí 30%, tăng năng suất 30% và lợi nhuận ít nhất 30%.
Bộ NN-PTNT mong muốn đến năm 2020, mỗi tỉnh có ít nhất 10 doanh nghiệp, 10 vùng sản xuất nông nghiệp và mỗi vùng sinh thái có 1-2 khu nông nghiệp công nghệ cao, tỷ trọng giá trị sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao chiếm ít nhất 25% tổng giá trị sản xuất nông nghiệp của cả nước. Tại Cần Thơ, trong 10 năm tới, khoảng 3.138 tỉ đồng sẽ được “tiêm” vào dự án do ngành nông nghiệp quản lý, nhưng ngân sách chỉ chi 30%. Ở các địa phương tốc độ mất đất nông nghiệp quá nhanh ( 21.000 ha/ năm) trong khi các khu NNCNC hình thành quá chậm do nhà nước chỉ tham gia 30% đang tạo ra sự tréo ngoe!
Khu nông nghiệp công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh, có quy mô 87ha, tổng vốn đầu tư đăng ký trên 365 tỷ đồng. Trong đó Công ty cổ phần phát triển đầu tư Nhiệt đới đã đăng ký đầu tư lên đến 204 tỷ đồng là một hình mẫu lý tưởng cho khu nông nghiệp công nghệ cao ở miền nam. Tuy nhiên, theo ông Quỳnh, “dù khu vực tư đóng vai trò lớn cho sự hình thành khu NNCNC nhưng đang làm ở khu vực công lại nói tốt cho khu vực tư, cũng có người không hiểu đã phản ứng gay gắt…”
Nói về NNCNC, thay vì áp dụng các biện pháp kỹ thuật để tăng hiệu quả trồng lúa thì nhiều người trồng lúa chỉ cần chuyển đất lúa sang nuôi cá cũng có thể tăng thu nhập gấp cả chục lần so trồng lúa. Giải pháp kỹ thuật, công nghệ và sự chuyển đổi tự phát cho thấy mức tính toán với con số 30% kém sức hấp dẫn, thiếu tính tuyết phục.

Một loại gia vị
PGS TS Nguyễn Văn Huỳnh, trường ĐHCT, nói:” Ở Đài Loan, mỗi ha gieo trồng có thể thu 10.000 USD/ha/ năm. Israel đất đai chịu khắc nghiệt của sa mạc, nhờ áp dụng công nghệ cao đã nâng cao hiệu quả kinh tế nông nghiệp, giải quyết bài toán cung - cầu nông sản. Không đợi tới mất đất nông nghiệp mới tìm tới NNCNC mà cái chính là tìm giải pháp để thoát khỏi cảnh thu nhập thấp nếu tiếp tục làm nghề nông.
TS Huỳnh có ấn tượng đặc biệt về Cty Hùng Thiên của Nguyễn Bá Hùng ở Đà Lạt (Lâm Đồng), Đà Lạt Hasfarm, Cty NKD.,Ltd (TP HCM), Cty Cổ phần Nông trại sinh thái (Ecofarm) ở Phú Quốc, vú sữa Lò Rèn, bưởi da xanh, thanh long… trồng theo quy trình thực hành nông nghiệp tốt( GAP) là cách tiếp cận công nghệ cao trong nông nghiệp, không chỉ đáp ứng yêu cầu của thị trường cao cấp mà chính cách làm đó đã tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, nhanh hơn những loại khác…
TS Võ Công Thành, trưởng bộ môn Di truyền - Chọn giống thuộc Khoa NN-SHUD, trường ĐHCT cho biết: Người Nhật sống trên vành đai núi lửa, đất nông nghiệp chẳng là bao, phèn nặng, chung quanh là biển, họ nghiên cứu trang bị cơ giới, cung cấp dịch vụ kỹ thuật giải quyết lao động khi giá nhân công quá cao, giúp nông dân tạo ra sản phẩm với chi phí thấp, thoả mãn nhu cầu người tiêu dùng với chất lượng tuyệt hảo… Giống lúa , máy móc hỗ trợ trực tiếp cho lực lượng sản xuất, chính sách phát triển đúng hướng, đúng tầm hỗ trợ cho quan hệ sản xuất. Hiện nay, người Nhật tìm tới các nước, hợp tác phát huy cây trồng, vật nuôi, tìm ra những giá trị từ nguồn gen như đang hợp tác nghiên cứu cây dừa sáp, mè, rơm rạ và các loại nguyên liệu từ nông nghiệp làm ra năng lượng tái tạo tại ĐBSCL. Công nghệ cao là cách để các nước nghèo tài nguyên tiếp cận các nguồn thay thế khác.
Ông Bùi Phong Lưu, giám đốc Cty Bùi Văn Ngọ, doanh nghiệp âm thầm ứng dụng công nghệ cao tạo ra sản phẩm đặc thù phục vụ xay xát lúa gạo xuất khẩu, thay thế thiết bị nhập khẩu trong suốt 30 năm qua, nói: Từ tình cảnh thực tế, chúng tôi tìm ra giải pháp để có những sản phẩm chuẩn mực, có sức cạnh tranh trên thị trường. Làm được điều đó, chúng tôi chờ đợi khu vực công chứng minh rằng khu vực tư luôn được khu vực công ủng hộ... Cái gì cũng vậy, muốn bền vững thì phải có chính sách khích lệ sáng tạo và luật bảo vệ giá trị sáng tạo trong những khu công nghệ cao phục vụ cho nông nghiệp.
Tại Cần Thơ, những năm trước nguồn kinh phí hỗ trợ giống cây con khoảng 1 tỉ đồng/năm; 50-60% trong số này tập trung nghiên cứu cải thiện chất lượng giống lúa trong khi các yêu cầu cây ăn trái, rau màu, vật nuôi bị bỏ quên.

Hiện thời, kinh phí thực hiện dự án là ẩn số. Chỉ khi nào các dự án được chính quyền thông qua mới có tiền để thực hiện. Một số chuyên gia viết dự án nói họ đã quen cách ứng xử theo kiểu “ hiến tế”. Họ sẵn sàng chấp nhận và chỉ mong nông nghiệp công nghệ cao không còn là “ gia vị” theo kiểu trà dư tửu hậu trong những bữa tiệc bàn về giao đất phát triển đô thị. Nhưng , như vậy, cùng với sự tham gia có giới hạn từ khu vực công, việc xây dựng khu NNCNC và các hình mẫu thúc đẩy tiến trình ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp không thể chạy nhanh như mong đợi.